ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน)
ข้อมูลเปิดของหน่วยงาน
ข้อมูลนิทาน ตำนาน เรื่องเล่าพื้นบ้าน
ข้อมูลนิทาน ตำนาน เรื่องเล่าพื้นบ้านในประเทศไทย
ฝ่ายคลังข้อมูลวิชาการ
ข่าวมานุษยวิทยา
ข่าวมานุษยวิทยา คือ การเก็บรวบรวมข่าวสารและบทความที่มีประเด็นด้านมานุษยวิทยาจากหนังสือพิมพ์ในรูปแบบของ PDF File ในฐานข้อมูลข่าวมานุษยวิทยา โดยให้บริการแบบออนไลน์สำหรับผู้ที่ลงทะเบียนเป็นสมาชิกฐานข้อมูลข่าวมานุษยวิทยาของศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน)
ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร
หนังสือเก่าชาวสยาม
เป็นโครงการนำร่องของศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร เพื่อใช้เทคโนโลยีสารสนเทศช่วยต่ออายุหนังสือ และเอกสารเก่าของประเทศไทย ด้วยการคัดเลือกหนังสือ และเอกสารสิ่งพิมพ์โบราณที่มีคุณค่า พ้นลิขสิทธิ์แล้ว และหาอ่านได้ยาก มานำเสนอในรูปแบบที่อ่านง่าย ค้นง่าย ใช้สะดวก สำหรับบริการนักค้นคว้า และผู้สนใจทั่วไป การหารือในเรื่องนี้เริ่มมาตั้งแต่เดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2550 และเริ่มเปิดให้ใช้บริการครั้งแรก ในเดือนตุลาคม พ.ศ. 2551 โดยนำเสนอหนังสือวชิรญาณวิเศษ เป็นชุดปฐมฤกษ์ จากนั้น คณะกรรมการและที่ปรึกษาโครงการได้แนะนำหนังสือและเอกสารอื่น ๆ เพื่อนำขึ้นบริการบนเว็บไซท์ในลำดับต่อมา โดยแบ่งเป็นหมวดใหญ่ 4 หมวดคือ วชิรญาณวิเศษ วรรณกรรม ประวัติศาสตร์ชาติพันธุ์ และวารสาร หนังสือพิมพ์ ใน ปี พ.ศ. 2556 ทางห้องสมุดศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร ได้ประสานความร่วมมือกับมูลนิธิหลวงประดิษฐไพเราะ (ศร ศิลปบรรเลง) เพื่อคัดเลือกหนังสืออนุสรณ ์งานศพของครูเพลง และศิลปินคนสำคัญ และนำมาจัดทำเป็นรูปแบบดิจิทัล เพื่อให้บริการแก่ผู้ที่สนใจ ทำให้หนังสือและเอกสารในเว็บไซท์หนังสือเก่าชาวสยาม จะประกอบไปด้วย 5 หมวดด้วยกัน ได้แก่ วชิรญาณวิเศษ วรรณกรรม ประวัติศาสตร์ชาติพันธุ์ วารสารหนังสือพิมพ์ และหนังสืออนุสรณ์งานศพ ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) เป็นองค์กรวิชาการที่ไม่แสวงหาผลกำไร ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธรและพันธมิตร ดำเนินงานโครงการหนังสือเก่าชาวสยาม โดยมีวัตถุประสงค์หลักเพื่อให้บริการข้อมูลวิชาการ และเพื่อการศึกษาเท่านั้น หากท่านพบว่ามีข้อมูลใดๆ ที่ละเมิดทรัพย์สินทางปัญญาปรากฏอยู่ในเว็บไซท์หนังสือเก่าชาวสยาม โปรดแจ้งให้ทราบเพื่อดำเนินการแก้ปัญหาดังกล่าวโดยเร็วที่สุด
วารสารหนังสือพิมพ์
หนังสืออนุสรณ์งานศพ
จารึกในประเทศไทย
โครงการฐานข้อมูลจารึกในประเทศไทย"" ที่ดำเนินการอยู่ในปัจจุบันนี้ เป็นโครงการที่พัฒนาต่อเนื่องมาจาก ""โครงการจัดทำสำเนาจารึกดิจิตอลจากสำเนาจารึกกระดาษสา"" ซึ่งมีระยะเวลาดำเนินการตั้งแต่ ปี พ.ศ. ๒๕๔๑ - ๒๕๔๕ อันเป็นความร่วมมือกันระหว่างภาควิชาภาษาตะวันออก มหาวิทยาลัยศิลปากร โดย อ. อัญชนา จิตสุทธิญาณ และ ผศ. กรรณิการ์ วิมลเกษม กับ ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร มหาวิทยาลัยศิลปากร (ขณะนั้น) โดย ศ. คุณหญิงไขศรี ศรีอรุณ (อดีตผู้อำนวยการฯ) เมื่อโครงการดังกล่าวแล้วเสร็จ ในปี พ.ศ. ๒๕๔๕ จึงได้เริ่มโครงการต่อไป นั่นคือ ""โครงการฐานข้อมูลจารึกในประเทศไทย ระยะทดลอง"" ซึ่งได้จัดทำข้อมูลเท่าที่มีตามสำเนาจารึกดิจิตอล ด้วยระบบการนำเสนอแบบจำแนกจารึกออกเป็นกลุ่มๆ ตามภูมิภาคและจังหวัดที่พบจารึก ต่อมาในปี พ.ศ. ๒๕๔๖ ผู้อำนวยการศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) ดร. ปริตตา เฉลิมเผ่า กออนันตกูล (ผู้อำนวยการฯ ในขณะนั้น) มีดำริที่จะปรับปรุงระบบการสืบค้นข้อมูลให้ทันสมัย และเพิ่มเติมข้อมูลของจารึกแต่ละหลักให้สมบูรณ์ยิ่งขึ้น จึงเกิดเป็นความร่วมมือกัน ๓ ฝ่าย คือ ๑. ภาควิชาภาษาตะวันออก คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร ๒. ฝ่ายวิจัยและพัฒนา สาขาคอมพิวเตอร์สมรรถนะสูง ศูนย์เทคโนโลยีอิเล็กทรอนิกส์และคอมพิวเตอร์แห่งชาติ (NECTEC) ๓. สำนักวิจัยและสนับสนุนการวิจัย ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) ปัจจุบัน ฐานข้อมูลได้เปิดให้บริการแล้ว แต่เป็นเพียงในส่วนข้อมูลที่เสร็จสมบูรณ์เท่านั้น ซึ่งทางคณะผู้เรียบเรียงข้อมูล ได้ทยอยเรียบเรียงข้อมูลให้สำเร็จไปเป็นชุดๆ ตามชนิดของตัวอักษร และเพิ่มข้อมูลจารึกที่มีการอ่านและเผยแพร่ใหม่ในสื่อสิ่งพิมพ์ต่างๆ อย่างต่อเนื่อง
ภาควิชาภาษาตะวันออก
มหาวิทยาลัยศิลปากร
มานุษยวิทยากายภาพในประเทศไทย
รวบรวมข้อมูลด้านมานุษยวิทยากายภาพของคนในอดีต ที่นักมานุษยวิทยากายภาพ แพทย์ นักโบราณคดี รวมถึงนักวิชาการในสาขาที่เกี่ยวข้อง ได้ศึกษาวิเคราะห์โครงกระดูกมนุษย์ที่พบจากแหล่งโบราณคดีในประเทศไทย และตีพิมพ์เผยแพร่ผ่านสื่อต่างๆ
มานุษยวิทยากายภาพ
จดหมายเหตุมานุษยวิทยา
ฐานข้อมูลจดหมายเหตุมานุษยวิทยา เป็นฐานข้อมูลที่สืบเนื่องมาจากโครงการฐานข้อมูลงานวิจัยภาคสนามของ ศ.ดร.ไมเคิล มอร์แมน ที่ดำเนินการมาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2549 ด้วยตระหนักว่าการเก็บข้อมูลวิจัยภาคสนามเป็นหนึ่งในหัวใจสำคัญของงานมานุษยวิทยา ข้อมูลที่นักมานุษยวิทยาได้จดบันทึกในระหว่างการทำงานภาคสนามจึงถือเป็นข้อมูลที่มีคุณค่า ในด้านที่เป็นคลังความรู้ทางด้านมานุษยวิทยา รวมทั้งเป็นการบันทึกความทรงจำของสังคม ณ ช่วงเวลาหนึ่ง หากมีการฟื้นคืนชีวิตให้บันทึกเหล่านี้ และเปิดให้สาธารณะได้มีโอกาสเข้ามาศึกษาค้นคว้าข้อมูลผ่านฐานข้อมูลดิจิทัล ก็จะเป็นประโยชน์ต่อการศึกษาทางด้านมานุษยวิทยาและสังคมศาสตร์ ปี พ.ศ. 2550 ฐานข้อมูลจดหมายเหตุมานุษยวิทยาจึงถือกำเนิดขึ้น เพื่อจัดหาและรวมรวมบันทึกภาคสนามของนักวิจัยและนักวิชาการที่ศึกษาสังคมและวัฒนธรรมไทย นอกจากนี้ ในช่วงหลายทศวรรษที่ผ่านมา โครงการวิจัยทางวัฒนธรรมจำนวนมากได้ดำเนินการโดยนักวิชาการจากแขนงอื่นๆ นักวิชาการอิสระ นักการศึกษา เจ้าของวัฒนธรรม และปราชญ์ท้องถิ่น ซึ่งได้บันทึกสื่อหลากหลายแบบเพื่อสะท้อนความหลากหลายทางวัฒนธรรมที่แตกต่างกันตามแต่ละท้องถิ่นและกลุ่มชาติพันธุ์ ด้วยเหตุนี้ ศูนย์ฯ จึงได้แสวงหาวิธีการเพื่ออนุรักษ์บันทึกเหล่านี้ เพื่อเป็นแหล่งข้อมูลสำหรับนักวิชาการ นักเรียน นักศึกษา ที่ศึกษาด้านสังคมศาสตร์ รวมไปถึงผู้ที่สนใจวัฒนธรรม ประวัติศาสตร์ และสังคม บันทึกภาคสนามที่ได้รับการรวบรวมและจัดเก็บในคลังข้อมูลจดหมายเหตุฯ ได้แก่ บัตรบันทึก สมุดบันทึก ภาพถ่าย แผนที่ สไลด์ แถบบันทึกภาพ แถบบันทึกเสียง
อานันท์ กาญจนพันธุ์"
วิกิชุมชน (Wikicommunity) คือ สารานุกรมออนไลน์ที่จัดเก็บและนำเสนอข้อมูลชุมชนในประเทศไทย โดยเริ่มต้นจากชุมชนที่ทำงานกับศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร ภายใต้โครงสร้างข้อมูล 15 หัวข้อ ครอบคลุมข้อมูลพื้นฐานด้านต่าง ๆ ของชุมชน ซึ่งเชื่อมโยงได้กับเครื่องมือ 7 ชิ้นศึกษาวิถีชีวิตชุมชน ข้อมูลที่นำเสนอจะทำให้ผู้ใช้งานได้รู้จักชุมชน ได้เห็นภาพรวมและอัตลักษณ์ของชุมชน รองรับการนำข้อมูลไปต่อยอดเพื่อใช้ประโยชน์ทั้งด้านการเรียนรู้ การศึกษา เศรษฐกิจชุมชน การอนุรักษ์และฟื้นฟูทรัพยากร ไปจนถึงการใช้งานในระดับนโยบาย นอกจากนี้ ภายใต้มาตรฐานการจัดการข้อมูลของศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) ข้อมูลในวิกิชุมชน ยังสามารถอัปเดทได้อย่างสม่ำเสมอ ภายใต้การตรวจสอบข้อมูลเชิงคุณภาพ มีการสงวนรักษาข้อมูลไว้ในระยะยาว และรองรับการแลกเปลี่ยนเชื่อมโยงกับฐานข้อมูลต่าง ๆ
เครื่องมือศึกษาชุมชน
รายชื่อผู้แต่งวรรณคดีไทย
ชุดข้อมูลรายชื่อผู้แต่งวรรณคดีไทย จากหนังสือชุด "นามานุกรมวรรณคดีไทย"
รายชื่อวรรณคดีไทย
ชุดข้อมูลรายชื่อวรรณคดีไทย พร้อมทั้งคำอธิบาย และที่มาของวรรณคดีไทย จากหนังสือชุด "นามานุกรมวรรณคดีไทย"
สังคม-วัฒนธรรมในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
ศิลปวัฒนธรรมถือได้ว่าเป็นเอกลักษณ์สำคัญอย่างหนึ่งของประชาชาติในอาเซียน วัฒนธรรมดั้งเดิมของคนในภูมิภาคนี้ในขั้นเริ่มต้นมีพัฒนาการทางวัฒนธรรมที่ร่วมกัน แต่ในสมัยต่อมาได้มีการรับวัฒนธรรมทางศาสนาจากอินเดีย จากจีน และจากตะวันตกที่เกิดขึ้นในบางประเทศ ทำให้แต่ละประเทศในภูมิภาคนี้มีทั้งความเหมือนและความต่างทางวัฒนธรรม โดยเฉพาะงานศิลปกรรมที่เป็นส่วนหนึ่งของการสะท้อนความคิดและความเชื่อทางศาสนาของแต่ละชนชาติ ที่ปรากฏขึ้นในงานศิลปกรรมที่แตกต่างกัน ดังนั้น วิธีการทางประวัติศาสตร์ศิลปะ จึงเข้ามาทำการวิเคราะห์อธิบาย และแสดงให้เห็นถึงหลักฐานทางด้านศิลปกรรมของแต่ละประเทศในภูมิภาคอาเซียนว่ามีลักษณะรูปแบบที่มาเป็นอย่างไรในแต่ละยุคสมัย รวมถึงมีแสดงให้เห็นถึงเอกลักษณ์เฉพาะของศิลปกรรมของแต่ละประเทศ นอกจากนี้ยังแสดงให้เห็นถึงความสัมพันธ์ของผู้คนในประเทศต่าง ๆ ในภูมิภาคนี้ผ่านคติความเชื่อที่มีร่วมกัน ทว่ามีรูปแบบของงานศิลปกรรมที่แตกต่างกันไปแต่ละท้องถิ่นทางสังคม ซึ่งเป็นการสะท้อนถึงการผสมผสานศรัทธากับการสร้างสรรค์ผลงานศิลปกรรมอันเป็นเอกลักษณ์ของแต่ละดินแดนเช่นกัน
รายงานศึกษาวิจัยทางมานุษยวิทยา
ชุดข้อมูลรายงานวิจัยทางมานุษยวิทยา ที่ดำเนินการศึกษาวิจัยโดยผู้ปฏิบัติงานของศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธรและนักวิชาการภายนอกที่ได้รับทุนสนับสนุนจากศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร
กลุ่มงานคลังข้อมูล
บทความศึกษาวิจัยทางมานุษยวิทยา
ชุดข้อมูลบทความวิชาการที่ได้จากการศึกษาวิจัยทางมานุษยวิทยา ที่ดำเนินการศึกษาวิจัยโดยผู้ปฏิบัติงานของศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร และนักวิชาการภายนอกที่ได้รับทุนสนับสนุนจากศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร
วิดีโอด้านมานุษยวิทยา
ฝ่ายเทคโนโลยีดิจิทัล
เอกสารตัวเขียนในประเทศไทย
ฐานข้อมูลเอกสารโบราณเริ่มดำเนินการมาตั้งแต่ปี 2555 ภายใต้โครงการสำรวจ รวบรวม และศึกษาวรรณกรรมท้องถิ่นภาคตะวันตก มีวัตถุประสงค์เพื่อสำรวจ และเก็บข้อมูลเอกสารโบราณโดยการทำสำเนาดิจิทัลในเขตพื้นที่ภาคตะวันตกของประเทศไทย และเป็นการสานต่อโครงการฐานข้อมูลรายชื่อวรรณกรรมท้องถิ่นภาคตะวันตก ที่ทำไว้ตั้งแต่ปี 2541 ซึ่งในขณะนั้นได้สำรวจรายชื่อเอกสารโบราณ
บทความทางมานุษยวิทยา
ชุดข้อมูลบทความที่เขียนขึ้นจากการสังเคราะห์องค์ความรู้ที่ได้จากการรวบรวมคำศัพท์ทางมานุษยวิทยา
คำศัพท์ทางมานุษยวิทยา
การรวบรวมคำศัพท์ แนวคิดและทฤษฎีทางมานุษยวิทยาและสาขาที่เกี่ยวข้องมาอธิบายความเป็นมาและทิศทางการศึกษาของแนวคิดและทฤษฎีที่นักมานุษยวิทยาใช้อธิบายปรากฎการณ์ทางสังคมและวัฒนธรรมของมนุษย์ในภูมิภาคต่างๆของโลก จากอดีตจนถึงปัจจุบัน
งานศึกษาวิจัยด้านชาติพันธุ์
ชุดข้อมูลสาระสำคัญจากงานศึกษาวิจัยทางชาติพันธุ์ทั้งภาษาไทยและภาษาต่างประเทศ
จารึกวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม
จารึกวัดโพธิ์ เริ่มสร้างในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 3 ยูเนสโก ประกาศขึ้นทะเบียนจารึก 1,431 แผ่น เป็นมรดกความทรงจำแห่งโลก (Memory of The World) ในบัญชีนานาชาติ เมื่อวันที่ 27 พฤษภาคม พ.ศ. 2554
มรดกแห่งความทรงจำ
แหล่งโบราณคดีที่สำคัญในประเทศไทย
ข้อมูลเกี่ยวกับแหล่งโบราณคดีในประเทศไทยที่เผยแพร่ทางเครือข่ายอินเตอร์เน็ทเกือบทั้งหมดเป็นข้อมูลเชิงการท่องเที่ยวและขาดการอ้างอิงแหล่งที่มาของข้อมูล ดังนั้น การ “ยกระดับความน่าเชื่อถือ” และ “การระบุแหล่งที่มา” ของข้อมูลแหล่งโบราณคดีจึงเป็นเรื่องที่จำเป็นในยุคที่อินเทอร์เน็ตเป็นสื่อที่สามารถเข้าถึงได้ง่ายและรวดเร็ว เพราะไม่เช่นนั้นแล้ว ข้อมูลเรื่องแหล่งโบราณคดีในอินเทอร์เน็ตจะกลายเป็นข้อมูลที่ฉาบฉวยและขาดความน่าเชื่อถือ เนื่องด้วยภารกิจหลักของศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) ประการหนึ่งคือเป็นคลังข้อมูลทางด้านมานุษยวิทยา ดังนั้นการดำเนินการ ""ฐานข้อมูลแหล่งโบราณคดีที่สำคัญในประเทศไทย” จึงเป็นการพัฒนาให้ศูนย์ฯ เป็นแหล่งข้อมูลสำหรับค้นคว้าและเป็นคลังข้อมูลระดับประเทศเกี่ยวกับข้อมูลเชิงวิชาการของแหล่งโบราณคดีที่มีการอ้างอิงที่มาของข้อมูล การทำเนื้อหาของแหล่งโบราณคดีสำหรับบรรจุลงฐานข้อมูลนั้น จะคัดเลือกแหล่งโบราณคดีที่มีนัยสำคัญทางโบราณคดีและประวัติศาสตร์ของแต่ละจังหวัดให้ครบทั้ง 77 จังหวัดก่อน โดยคัดเลือกประมาณ 2-3 แหล่งต่อจังหวัด เพื่อให้ผู้ใช้ข้อมูลเห็นว่า จังหวัดทั้ง 77 จังหวัดของประเทศไทยล้วนมีแหล่งโบราณคดีที่ไม่ว่าจะเก่าเป็นพันปีเป็นหมื่นปี หรือเก่าเพียงไม่กี่ร้อยหรือกี่สิบปี ต่างก็มีคุณค่าต่อการศึกษาความเป็นมาของคนในจังหวัดด้วยกันทั้งสิ้นและเมื่อได้ครบทั้ง 77 จังหวัดแล้ว ก็จะดำเนินการลงข้อมูลแหล่งโบราณคดีที่สำคัญอื่นๆ ที่ยังไม่ได้ทำเนื้อหาข้อมูลต่อไป
นักสังคมวิทยาและนักมานุษยวิทยาไทย
ด้วยภารกิจหลักของศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) ในการเป็นศูนย์ข้อมูลด้านมานุษยวิทยาที่มีคุณภาพ จึงได้จัดทำฐานข้อมูลเพื่อรวบรวม จัดการ และจัดเก็บ ข้อมูลที่เกี่ยวเนื่องกับงานมานุษยวิทยา โดยได้พัฒนาฐานข้อมูลในแวดวงมานุษยวิทยาให้ครอบคลุมเนื้อหาที่กว้างขึ้น ทั้งข้อมูลเกี่ยวกับนักสังคมวิทยาและนักมานุษยวิทยา ข้อมูลจากเอกสารชั้นต้นจากการทำงานภาคสนามของนักมานุษยวิทยาคนสำคัญ ข้อมูลจากงานศึกษาวิจัยของ ศมส. รวมถึงศัพท์และแนวคิดทฤษฎีทางมานุษยวิทยา และข่าวคราวความเคลื่อนไหวด้านมานุษยวิทยา ข้อมูลเหล่านี้รวบรวมขึ้นจัดทำเป็นฐานข้อมูลออนไลน์เพื่อสนับสนุนการเป็นแหล่งค้นคว้า ให้ข้อมูลที่เป็นประโยชน์ สนับสนุนการศึกษาเรียนรู้ด้านมานุษยวิทยาแก่นักวิจัยและประชาชนทั่วไปที่สนใจ ด้านฐานข้อมูลนักสังคมวิทยาและนักมานุษยวิทยา ได้จัดทำขึ้นเพื่อเป็นแหล่งข้อมูลเกี่ยวกับบุคลากรที่ทำงานในสาขาวิชาด้านสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา รวมถึงสาขาอื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง โดยรวบรวมข้อมูลประวัติการทำงานและผลงานวิชาการของคณาจารย์ นักวิชาการ และนักวิจัยของไทย ทั้งที่สังกัดในสถาบันการศึกษา นักวิชาการอิสระ และนักวิชาการอาวุโส ทั้งนี้เพื่อเป็นแหล่งข้อมูลในการสืบค้นและศึกษาต่อยอดงานในแวดวงมานุษยวิทยาไทยต่อไป
กลุ่มชาติพันธุ์ในประเทศไทย
การศึกษาทางด้านชาติพันธุ์ให้ความสำคัญอย่างยิ่งในด้านชาติพันธุ์สภาวะ (Ethnicity) เพราะเป็นสิ่งที่ช่วยชี้ให้เห็นคุณสมบัติทางชาติพันธุ์ที่กลุ่มสังคมต่างๆ พยายามค้นหาและอธิบายสถานะตัวตนทางสังคมของตน คำอธิบายดังกล่าวเกิดขึ้นโดยมีเงื่อนไขของบริบทเป็นองค์ประกอบสำคัญ บริบทต่างๆ เหล่านั้นมีผลต่อการสร้างคำอธิบายตัวตนและฐานะทางชาติพันธุ์ทั้งจากมุมมองของคนนอกและคนใน ช่วงเวลาที่ผ่านมาในอดีตโดยเฉพาะในช่วงสมัยอาณานิคม (colonial period) ทฤษฎีวิวัฒนาการมนุษย์และวิวัฒนาการสังคมได้ครอบงำความรู้ทางชาติพันธุ์ด้วยแนวคิดเรื่องเชื้อชาติ (race) จนเกิดความคิดเรื่องเชื้อชาตินิยม (racism) อันส่งผลอย่างรุนแรงต่อความขัดแย้งทางสังคมในระดับโลก นักมานุษยวิทยาได้พยายามตั้งข้อเสนอให้ใช้คำว่ากลุ่มชาติพันธุ์ (ethnic group) แทนคำว่าเชื้อชาติ ทำให้เริ่มมีการใช้คำว่าชาติพันธุ์อธิบายกลุ่มสังคมอย่างกว้างขวางขึ้นนับตั้งแต่ทศวรรษที่ 1950 เป็นต้นมา ความคิดต่างๆ ที่เกิดขึ้นต่อมาในช่วงสมัยหลังอาณานิคม (post-colonial period) ซึ่งเป็นเวลาที่รัฐสมัยใหม่ได้เติบโตและมีบทบาทขึ้นมาก ทำให้รัฐมีอิทธิพลสำคัญต่อคำอธิบายทางชาติพันธุ์ของคนแต่ละกลุ่มเพื่อการสร้างองค์ประกอบของความเป็นพลเมืองที่แตกต่างกันไป ความคิดที่่ให้ความสำคัญต่อลักษณะสังคมแบบพหุวัฒนธรรม (multiculturalism) ความคิดว่าด้วยเรื่องสิทธิมนุษยชน (human rights) อันมีผลต่อประเด็นสิทธิทางวัฒนธรรม สิทธิทางชาติพันธุ์ ไปจนถึงความคิดว่าด้วยชนพื้นถิ่นดั้งเดิม (indigenousness) ความคิดเหล่านี้ต่างก็ส่งผลต่อความเคลื่อนไหวและการสร้างคำอธิบายทางชาติพันธุ์ของกลุ่มชาติพันธุ์ต่างๆ ในกรณีของประเทศไทยเองรัฐได้มีการจัดตั้งสำนักกิจการชาติพันธุ์สังกัดกระทรวงพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ ซึ่งมีหน้าที่หลักเพื่อการยุติการเลือกปฏิบัติทุกรูปแบบต่อเชื้อชาติ สีผิว เชื้อสาย หรือกำเนิดทางชาติหรือชาติพันธุ์ พร้อมๆ ไปกับการสร้างความเข้มแข็งให้กับองค์กรกลุ่มชาติพันธุ์ต่างๆ รวมทั้งสนับสนุนให้เกิดกิจกรรมสร้างความรู้และความเป็นธรรมทางสังคม จากสภาวะปัจจุบันที่สังคมมีการเปลี่ยนผ่านมาสู่บริบทที่เรียกกันว่าโลกาภิวัฒน์ ซึ่งเกิดขึ้นและดำเนินร่วมไปกับลักษณะของกระบวนการทางเศรษฐกิจแบบเสรีนิยมใหม่ ได้ส่งผลและมีอิทธิพลต่อความเคลื่อนไหวและความเปลี่ยนแปลงทางสังคมในด้านต่างๆ อย่างรวดเร็ว อีกทั้งยังประกอบด้วยมิติความสัมพันธ์อันสลับซับซ้อน และแน่นอนว่ามีผลกระทบต่อปรากฏการณ์ทางด้านชาติพันธุ์สภาวะของกลุ่มชาติพันธุ์ต่างๆ อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) จึงได้จัดทำฐานข้อมูลกลุ่มชาติพันธุ์ในประเทศไทย ขึ้นตั้งแต่ ปี พ.ศ. 2541 มีการแนะนำกลุ่มชาติพันธุ์ทั้งสิ้น 36 กลุ่ม โดยมีการจำแนกกลุ่มชาติพันธุ์ตามตระกูลภาษา 5 ตระกูล คือ กลุ่มตระกูลภาษาไท-กะได กลุ่มตระกูลภาษาออสโตรเอเชียติก กลุ่มตระกูลภาษาจีน-ทิเบต กลุ่มตระกูลภาษาออสโตรเนเชี่ยน กลุ่มตระกูลภาษาม้ง-เมี่ยน อย่างไรก็ตาม เนื่องจากกลุ่มชาติพันธุ์ซึ่งมีความหลากหลายมากขึ้น และมีวิถีชีวิตที่เปลี่ยนแปลงไปตามบริบททางสังคม เศรษฐกิจและวัฒนธรรมของประเทศไทย ซึ่งเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วมาก เมื่อไม่มีผู้รับผิดชอบปรับปรุงข้อมูลในฐานให้ทันสมัย จึงทำให้มีการยกเลิกการเผยแพร่ข้อมูลดังกล่าว จากการสรุปปัญหาเกี่ยวกับชื่อเรียกกลุ่มชาติพันธุ์ ของคณะทำงานฐานข้อมูลงานวิจัยทางชาติพันธุ์ในประเทศไทย ซึ่งมี ผศ.ดร.ฉวีวรรณ ประจวบเหมาะเป็นหัวหน้าโครงการ ได้เสนอในปี พ.ศ.2552 ให้ทำการปรับชื่อเรียกชาติพันธุ์ (Ethnonym) ตามที่คนในใช้เรียกตนเอง (Endonym หรือ Autonym) เพราะชื่อที่คนอื่นเรียก (exonym) มักจะมีนัยความหมายไปในทางเหยียดหยามและมีอคติ ทำให้กลุ่มที่ถูกเรียกด้วยชื่อเหล่านั้นไม่พึงพอใจ ดังนั้น ในปี 2558 ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) จึงทำการพัฒนาฐานข้อมูลกลุ่มชาติพันธุ์ในประเทศขึ้นใหม่ โดยแนะนำกลุ่มชาติพันธุ์ตามชื่อที่กลุ่มเรียกตนเองหรือต้องการให้สังคมเรียก ตลอดจนค้นคว้าวิจัยให้มีเนื้อหาทันสมัย แสดงให้เห็นพลวัตและอัตลักษณ์ทางชาติพันธุ์ที่เกี่ยวข้องกับบริบทและการปฏิสัมพันธ์ทางสังคมในปัจจุบัน โดยมุ่งหมายที่จะสื่อสารกับสาธารณะ ให้บุคคลทั่วไปมีความเข้าใจเรื่องความหลากหลายทางชาติพันธุ์และรู้จักวัฒนธรรมของกลุ่มชาติพันธุ์มากขึ้น
เรือนพื้นถิ่นในประเทศไทย
เรือนพื้นถิ่น คือ สถาปัตยกรรมซึ่งเป็นของชาวบ้าน สร้างโดยชาวบ้าน มีการถ่ายทอดระบบและวิธีการต่อเนื่องกันมาตั้งแต่บรรพบุรุษ สร้างขึ้นมาโดยใช้วัสดุที่มีอยู่ในแต่ละท้องถิ่น มีความสอดคล้องกับวิถีชีวิต และระบบนิเวศของแต่ละพื้นที่ มีการใช้ภูมิปัญญาท้องถิ่นในการปรับตัวให้เกิดความสมดุลระหว่างวิถีชีวิตกับสภาพแวดล้อมทางธรรมชาติ การศึกษาเกี่ยวกับเรือนพื้นถิ่น คือ การพยายามที่จะศึกษาคุณค่าของสถาปัตยกรรมนั้นๆ โดยพิจารณาถึงการผสมผสานของสถาปัตยกรรมแต่ละรูปแบบกับวิถีชีวิต ระบบนิเวศ และความต่อเนื่องของอายุกาลที่สืบทอดกันมาของแต่ละกลุ่มชน นอกจากนั้นยังศึกษาถึงการแพร่กระจายทางวัฒนธรรมพื้นถิ่นโดยมีวัตถุประสงค์ที่จะเก็บรักษาสถาปัตยกรรมพื้นถิ่นดั้งเดิมให้ได้โดยมีการปรับแต่งหรือเปลี่ยนแปลงน้อยที่สุด อนึ่ง จากผลการดำเนินงานที่ผ่านมา ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) ได้มอบทุนอุดหนุนการวิจัยในหัวข้อ เรือนพื้นถิ่นในประเทศไทย นี้จำนวนหลายเรื่องด้วยกัน มีผลผลิตเป็นงานวิจัยที่มีคุณภาพ ให้ข้อมูลเกี่ยวกับเรือนพื้นถิ่นในประเทศไทยจากการสำรวจและเก็บข้อมูลภาคสนามอย่างละเอียดแม่นยำ หมายรวมถึงผลงานหัวข้อเดียวกันนี้ที่ศึกษาโดยนักวิจัยคนอื่นๆ ของหน่วยงานอื่นซึ่งมีจำนวนมาก แต่ไม่เคยมีการรวบรวมและเผยแพร่ในรูปแบบอื่นๆ นอกเหนือจากงานวิจัยที่เป็นรูปเล่ม สมควรที่จะได้รับการจัดการข้อมูลให้อยู่ในรูปคลังข้อมูลดิจิทัล มีระบบการจัดเก็บ รวมรวม และเผยแพร่แบบออนไลน์ เพื่อให้ผู้ที่กำลังค้นคว้าวิจัยและผู้สนใจทั่วไปสามารถเข้าถึงข้อมูลได้โดยสะดวกรวดเร็วยิ่งขึ้น อันจะก่อให้เกิดการนำข้อมูลไปต่อยอดหรือประยุกต์ใช้ในการศึกษาค้นคว้าหรือประกอบอาชีพได้ จึงจัดทำ ""งานพัฒนาฐานข้อมูลเรือนพื้นถิ่นในประเทศไทย"" ขึ้นตั้งแต่ปีงบประมาณ 2559 โดยเริ่มจากข้อมูลเรือนพื้นถิ่นในประเทศไทยภาคกลาง เป็นอาทิ ตามด้วยภาคเหนือ และภาคใต้ แล้วจึงได้จัดทำฐานข้อมูลออนไลน์และเว็บไซต์ฐานข้อมูลเรือนพื้นถิ่นในประเทศไทย เพื่อเผยแพร่สู่สาธารณะผ่านระบบเครือข่ายอินเตอร์เน็ต เพื่อให้ผู้ที่กำลังศึกษาค้นคว้าวิจัยและผู้สนใจทั่วไปสามารถเข้าถึงข้อมูลได้อย่างสะดวกรวดเร็ว สืบเนื่องมาจนถึงปีงบประมาณปัจจุบัน
ศิลปกรรมในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
เอเซียตะวันออกเฉียงใต้
บทความงานศึกษาวิจัย
ชุดข้อมูลบทความที่เขียนขึ้นจากการสังเคราะห์จากวิจัยที่ดำเนินการโดยผู้ปฏิบัติงานของศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร และงานวิจัยที่ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธรให้ทุนวิจัยบุคคลภายนอก
รายงานศึกษาวิจัย
ชุดข้อมูลรายงานการวิจัยที่ดำเนินการโดยผู้ปฏิบัติงานของศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร และงานวิจัยที่ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธรให้ทุนวิจัยแก่บุคคลภายนอก
บทความงานศึกษาวิจัยทางมานุยวิทยา
ชุดข้อมูลบทความที่เขียนขึ้นจากการสังเคราะห์องค์ความรู้การรวบรวมคำศัพท์ แนวคิดและทฤษฎีทางมานุษยวิทยาและสาขาที่เกี่ยวข้อง